Η εργασία που γίνεται χωρίς ελπίδα μαζεύει νέκταρ μέσα σ' ένα κόσκινο 


τεύχος 6
Νοέμβριος 2015
Πέμπτη, 22 Μάρτιος 2012 16:09

Έλενα (Αντρέι Σβιάνγκιντσεφ, 2011)

του Εμμανουήλ Μονρόε

Μέσα από τα συντρίμμια του μοντέρνου κόσμου, οι ανάσες και οι εικόνες των τελευταίων ανθρώπων θα μας είναι πια ξένες, τα χρώματα των λουλουδιών ανίδωτα, η χαρά του χρόνου άφταστη και η προσφυγή στο πένθος ανήκουστη. Έτσι μοιάζει. Υπάρχει ένα έγκλημα στην Έλενα, που διαχωρίζει το ίδιο τον εαυτό του από το έγκλημα, υπάρχει μία πρωταγωνίστρια στην Έλενα, που διαρκώς αποτραβιέται στα σκοτάδια του φόντου, γινόμαστε συνεχώς μάρτυρες ενός επικείμενου κοινωνικού σχολιασμού που ποτέ στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει. Μια ασυγκράτητη απειλή έρχεται ολοταχώς επάνω μας, μα όταν τελικά μάς αποκαλύπτει τον τρομακτικό της κόσμο, δεν μοιάζει καθόλου τερατώδης, είναι πολύ κοινή για να μας λύσει τον αφαλό με τη θέα των κοφτερών της δοντιών. Τούτο βέβαια την κάνει ακόμη περισσότερο επικίνδυνη, ακόμη περισσότερο σκοτεινή, σιωπηλά, φρικωδώς θλιβερή. Η διάβαση όμως από το γενικό βλέμμα του υπερφυσικού που δεν πατάει και με τα δύο πόδια στο τώρα, στο παρόν και το πραγματικό, είναι ένα κατ’ εξοχήν επικίνδυνο, όσο και απαιτητικό βήμα. Ο Σβιάνγκιντσεφ γνωρίζει τα βήματά του, και μάλιστα δίνει την εικόνα του δημιουργού που προχωράει μεθοδικά και μελετημένα, με πλήρη αίσθηση του έργου του, κάτι που αποδεικνύεται άλλωστε και από την σειρά των ταινιών του: Γεννημένος το 1964, τέσσερα χρόνια από την Επιστροφή (2003) στην Εξορία (2007), και από εκεί άλλα τέσσερα μέχρι την Έλενα (2011). Νιώθουμε όμως παντού να καραδοκούν εύκολες ταυτοποιήσεις που μπορούν να γίνουν συνειρμικά με τη λήξη της ταινίας, σαν να μην είναι ακριβώς εδραιωμένος ο τρόπος της ματιάς προς τα αντικείμενα της παρατήρησης, που είναι τα πρόσωπα-χαρακτήρες της Έλενας. Το εποπτικό του βλέμμα κρατά αποστάσεις, η κάμερα του είναι περίτεχνη όπως πρέπει, δίχως να διεκδικεί περιττούς επαίνους, οι ηθοποιοί του είναι συνεπείς και καλοκουρδισμένοι, μα κάτι μέσα σε όλα αυτά αδυνατεί να δώσει το εκπληκτικό αποτέλεσμα. Πιθανώς όμως εδώ παίζεται και ένα άλλο παιχνίδι, που έχει να κάνει με την θέση που λαμβάνει το βλέμμα του Σβιάνγκιντσεφ ως προς τον κόσμο του φιλμ: Ίσως, λοιπόν, να διαλέγει θεμιτά να απομακρύνεται από το πένθος για να περιγράψει την απουσία του. Ίσως, πάλι, όλο αυτό το σχόλιο, που διαβάζεται σαφώς και ως σχόλιο πάνω στη σύγχρονη Ρωσία, να προσπαθεί να συνυφάνει το προσωπικό, το ιδιωτικό δράμα με το βλέμμα μιας ψυχρής παρατήρησης. Πάντως όσα διαβάσαμε για τη θέληση του σκηνοθέτη της Έλενας να συνομιλήσει με το Match-Point του Γούντι Άλλεν και συνεπώς με μίαν έννοια με την ντοστογιεφσκική κοιτίδα του, μπορεί να σημαίνουν δυο ή τρία πράγματα: Πράγματι η Έλενα μοιράζεται πολλά κοινά με το Match-Point, διότι αποτελούν μεταφορές ενός θέματος στο εδώ-και-τώρα, με διάθεση κοινωνικού σχολιασμού, δίχως όμως την απόπειρα ή την ικανότητα καταβύθισης στους κατασκότεινους εφιάλτες του προσωπικού χώρου. Ίσως, επίσης, η Έλενα να αποτελεί κινηματογραφική απόδοση του ψυχικού μετασχηματισμού του ομώνυμου χαρακτήρα, αλλά εδώ το κεντρικό ερώτημα πρέπει να παραμένει: Με ποιον τρόπο και, τελικά, με τι κόστος και τι αποτέλεσμα. Μια διάσταση αυτού του συλλογισμού είναι ότι ένας φακός δεν μπορεί να εστιάζει και συγχρόνως να επιχειρεί και ζουμ-άουτ. Παρ’ ολ’ αυτά, το φιλμ έχει εν τέλει κάτι από εκείνες τις ποιότητες που δεν θα τις εγκαταλείψεις, ούτε θα σε εγκαταλείψουν αμαχητί, με τις οποίες δένεσαι άφοβα, γεγονός εξάλλου που για το γράφοντα σημαίνει ότι είδε την ταινία με το ίδιο ενδιαφέρον δύο φορές, μία πριν από τέσσερις μήνες και μία εντελώς πρόσφατα. Είναι κάτι σε εκείνην την τελική σεκάνς που γεμίζει τη ψυχή με πάγο, και αν αποφύγει κανείς τα εμπόδια που στήνονται άθελά τους, πιθανόν, από την ταινία, τότε κατά πάσα πιθανότητα θα ανακαλύψει κάτι προσωπικό, έστω κι αν ενδεχομένως παραδεχτεί ότι ο Ρώσος φίλος μας κατά μίαν έννοια έχει αποτύχει μερικώς. Ας είναι, λοιπόν, το επόμενο ραντεβού σε τέσσερα χρόνια.

LastTapes cover 6

calendar

« Απρίλιος 2019 »
Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30          

NewsLetter

Εγγραφείτε στο newsletter των LastTapes